Kan een Warmtepomp ook Koelen in de Zomer

Wat is het?

Een warmtepomp die ook kan koelen is in feite een omkeerbare verwarmingsinstallatie. In de winter haalt hij warmte uit de buitenlucht, bodem of grondwater om je huis te verwarmen.

In de zomer draait hij dit proces simpelweg om. Hij onttrekt dan warmte aan de binnenlucht en voert die af naar buiten. Dit koelvermogen is geen extra luxe, maar een inherent onderdeel van het systeem.

Het zit ingebouwd in de meeste moderne lucht-waterwarmtepompen en alle bodemwarmtepompen (water-water).

Je hoeft er geen aparte airco voor aan te schaffen. De warmtepomp wordt je alles-in-één klimaatsysteem voor het hele jaar. Het apparaat ziet er aan de buitenkant hetzelfde uit. Het grote verschil zit in de werking van het binnenste circuit, dat van richting verandert. Met een druk op de knop of automatisch via de thermostaat schakelt hij van verwarmings- naar koelmodus.

Hoe werkt het precies?

Het basisprincipe is hetzelfde als bij koelen: het verplaatsen van warmte. In de koelmodus wordt de rol van de buiten- en binnenunit simpelweg omgedraaid.

De verdamper, die normaal buiten warmte aan de buitenlucht onttrekt, wordt nu de condensor. In de koelstand stroomt het koudemiddel in omgekeerde richting. Het absorbeert nu warmte uit je woning via de binnenunit (lucht of vloerverwarming).

Deze warmte wordt via het koudemiddel naar de buitenunit getransporteerd en daar aan de buitenlucht of de bodem afgegeven.

Zo wordt je huis geleidelijk afgekoeld. Er zijn twee manieren om te koelen: actief en passief. Bij actief koelen draait de compressor volop, net als bij verwarmen. Bij passief koelen – ook wel 'vrije koeling' genoemd – wordt alleen de pomp gebruikt om koud water uit de bodem of bron door je vloerverwarming te laten circuleren. Dit is extreem zuinig.

De wetenschap erachter

De kern van de technologie is het koudemiddel, een speciale vloeistof met een zeer laag kookpunt.

Dit middel circuleert in een gesloten circuit en ondergaat continue faseovergangen van vloeistof naar gas en terug. Deze overgangen gaan gepaard met het opnemen en afgeven van grote hoeveelheden warmte-energie. Een compressor verhoogt de druk op het gasvormige koudemiddel, waardoor het heet wordt. In de condensor (buitenunit in koelmodus) koelt dit hete gas af en condenseert het tot vloeistof, waarbij het zijn warmte aan de buitenomgeving afstaat.

Het nu vloeibare, maar nog steeds onder hoge druk staande middel, stroomt naar het expansieventiel. Het expansieventiel laat de druk plotseling zakken, waardoor het koudemiddel extreem koud wordt en verdampt.

In de verdamper (binnenunit in koelmodus) onttrekt dit koude gas warmte aan de binnenlucht van je huis.

Het gasvormige koudemiddel wordt weer aangezogen door de compressor, en de cyclus herhaalt zich. Bij een bodemwarmtepomp is de wetenschap nog efficiënter. De bodemtemperatuur is het hele jaar door constant (zo'n 10-12°C).

In de zomer is het buiten warmer dan de bodem. De warmtepomp kan dan letterlijk de warmte uit je huis 'wegpompen' naar de relatief koude bron, met zeer weinig elektriciteitsverbruik.

Voordelen en nadelen

Het grootste voordeel is comfort: één systeem voor verwarming én koeling. Je bespaart op de aanschaf en het onderhoud van een aparte airco.

Het koelt bovendien gelijkmatiger en stiller dan een traditionele airco, vooral bij gebruik van vloerverwarming of grote convectoren als afgiftesysteem. Een ander voordeel is de energiezuinigheid.

De COP (rendement) voor koelen kan erg hoog zijn, zeker bij passieve koeling via de bodem. Je verbruikt dan alleen stroom voor de pomp. Actief koelen is nog steeds efficiënter dan de meeste elektrische airconditioners. Een belangrijk nadeel is dat het koelvermogen vaak lager is dan bij een dedicated airco.

Bij extreme hittegolven kan het systeem moeite hebben om het huis echt fris te krijgen, vergelijkbaar met verwarmen bij strenge vorst.

Het is ontwornen voor comfortkoeling, niet voor het creëren van een ijskoude ruimte. Let ook op condensvorming. Bij koelen wordt de lucht ontvochtigd.

Dit water moet goed worden afgevoerd. Bij vloerverwarming is koelen met te koud water risicovol vanwege condens op de vloer, een belangrijk punt bij welke warmtepomp te kiezen.

Een goed ontwerp en instelling zijn essentieel. De initiële investering is hoger dan voor een alleen-verwarmende warmtepomp.

Maar vergeleken met de combinatie van een warmtepomp én een airco, is het vaak voordeliger. Het bespaart ook ruimte en installatiewerk.

Voor wie relevant?

Deze functie is allereerst relevant voor iedereen die een warmtepomp overweegt. Kies je voor een model met koelfunctie, dan ben je voorbereid op warmer wordende zomers.

Het is een toekomstbestendige investering. Heb je al een warmtepomp? Controleer dan of jouw model een omkeerbare functie heeft. Veel lucht-watermodellen van na 2015 beschikken hierover, maar het was niet altijd standaard. Zelf installeren of een installateur kan hierbij helpen.

Een installateur kan dit achteraf soms activeren. Mensen met een goed geïsoleerde woning hebben het meeste profijt.

Isolatie houdt niet alleen warmte buiten in de winter, maar ook in de zomer.

Een warmtepomp kan dan met een laag vermogen een aangenaam klimaat handhaven. Wie last heeft van hooikoorts of pollenallergie, heeft een extra voordeel. De warmtepomp recirculeert en filtert de binnenlucht, terwijl ramen en deuren gesloten kunnen blijven.

Dit vermindert de blootstelling aan allergenen. Tot slot is het ideaal voor wie waarde hecht aan een strak, onzichtbaar systeem.

Je hebt geen lelijke buitenunits van airco's aan je gevel hangen. De bestaande warmtepompunit en het afgiftesysteem (vloer, wand, ventilo-convectoren) worden hergebruikt.