Warmtepomp BENG Berekening: Bijna EnergieNeutrale Gebouwen

Wat is het?

BENG staat voor Bijna EnergieNeutrale Gebouwen. Het is de Nederlandse norm die bepaalt hoe energiezuinig een nieuw gebouw of een grote renovatie moet zijn.

Sinds 2021 is deze norm verplicht voor alle nieuwe bouwplannen. Het doel is simpel: gebouwen die bijna net zoveel energie opwekken als ze verbruiken.

Voor warmtepompen is deze berekening cruciaal. De warmtepomp is vaak de belangrijkste energieverbruiker én de sleutel tot een lage energierekening in zo'n gebouw. De BENG-eisen bepalen direct welk type en welk vermogen van warmtepomp je moet kiezen.

Het is geen keurmerk, maar een wettelijke rekenmethode. De norm bestaat uit drie harde eisen. Ten eerste een maximale energiebehoefte voor verwarming en koeling. Ten tweede een maximaal primair fossiel energiegebruik.

En ten derde een minimale hoeveelheid zelf opgewekte duurzame energie. Al deze getallen worden nauwkeurig doorgerekend.

Hoe werkt het precies?

De BENG-berekening is een complexe rekenoefening die wordt uitgevoerd door een gecertificeerde adviseur. Je kunt het niet zelf op een bierviltje uitrekenen.

De adviseur voert alle specificaties van het gebouw in in speciale software.

Denk aan de afmetingen, de isolatie, de kozijnen en het ventilatiesysteem. Vervolgens wordt het warmtepompsysteem nauwkeurig ingevoerd. Het gaat dan om het type (lucht-water, bodem), het opgegeven rendement (COP of SCOP) en het vermogen.

De software simuleert vervolgens een heel jaar aan energieverbruik en -opwekking. Het gebruikt hiervoor standaard klimaatdata voor Nederland.

Uit de berekening komen drie getallen die moeten voldoen aan de wettelijke eisen. Is het gebouw te veel energie nodig? Dan moet je beter isoleren. Is het fossiele energieverbruik te hoog?

Dan is de warmtepomp misschien niet efficiënt genoeg. Voldoe je niet aan de eis voor zelfopwek?

Dan moet je zonnepanelen toevoegen. De warmtepomp speelt een dubbelrol. Hij verbruikt elektriciteit (telt mee voor BENG2), maar levert ook warmte waardoor je geen gas verbruikt.

Zijn hoge rendement is essentieel om aan de norm te voldoen. Een lage-temperatuurverwarming zoals vloerverwarming werkt hierbij in je voordeel.

De wetenschap erachter

De kern van de BENG-berekening is een uitgebreide energiebalans. De software berekent voor elk uur van het jaar de warmtevraag van het gebouw.

Dat doet het op basis van de thermische eigenschappen van de schil (isolatie, luchtdichtheid) en de externe factoren (buitentemperatuur, zoninstraling). Voor de warmtepomp wordt het deellastgedrag meegerekend. Een warmtepomp werkt niet altijd op vol vermogen.

Zijn rendement (COP) verandert met de buitentemperatuur en het gevraagde vermogen. De software gebruikt hiervoor de door de fabrikant opgegeven prestatiegegevens in een standaardtestprotocol.

BENG1 (energiebehoefte) wordt uitgedrukt in kWh per vierkante meter per jaar. Het is een maat voor de hoeveelheid warmte die door de schil ontsnapt. BENG2 (primair fossiel energiegebruik) kijkt naar de bron van de elektriciteit.

De energie van het net wordt vermenigvuldigd met een factor die de verliezen bij centrale opwekking meeneemt. BENG3 (aandeel hernieuwbare energie) wordt bepaald door de opwekking van zonnepanelen en het hernieuwbare deel van de warmtepomp.

Voor een warmtepomp wordt dit berekend via de formule: (1 - 1/SPF) x afgegeven warmte.

SPF is het seizoensgebonden rendement. Een hogere SPF levert dus meer "hernieuwbare" energiepunten op.

Voordelen en nadelen

Het grote voordeel van de BENG-berekening is dat het een gelijk speelveld creëert, wat ook geldt voor de MPG-berekening voor milieuprestatie.

Iedereen moet aan dezelfde objectieve, rekenkundige norm voldoen. Het dwingt architecten, installateurs en bouwers om al in een vroeg stadium samen te werken aan een optimaal energieontwerp. Voor de eigenaar of gebruiker levert het een toekomstbestendig gebouw op met zeer lage energielasten. De warmtepomp wordt niet zomaar geplaatst, maar optimaal afgestemd op de werkelijke behoefte.

Dit voorkomt overdimensionering en onnodig hoge investeringskosten. Een nadeel is de complexiteit en de kosten van de berekening zelf.

Je bent verplicht een adviseur in te schakelen. De regels zijn strikt, wat soms kan botsen met esthetische of praktische wensen.

Een dakkapel of een groot glasvlak kan onbedoeld de BENG-score verslechteren. Een kritiekpunt is dat de norm vooral kijkt naar de theorie. De werkelijke energierekening kan afwijken door het gebruiksgedrag van de bewoners.

Ook staat de norm los van de kosten. Een technisch optimale oplossing (zoals een diepe bodembron) is niet altijd de financieel meest aantrekkelijke.

Voor wie relevant?

De BENG-berekening is allereerst verplicht voor iedereen die een nieuwe woning, kantoor, school of ander gebouw laat bouwen.

Ook bij een zeer ingrijpende renovatie (waarbij meer dan 25% van de schil wordt aangepakt) geldt de norm. Voor deze groep is het een onontkoombaar onderdeel van het bouwproces. Voor architecten en bouwkundig ontwerpers is kennis van BENG essentieel. De vorm, oriëntatie en detaillering van het gebouw hebben directe invloed op de haalbaarheid en de EPC-berekening voor warmtepompen.

Zij moeten de warmtepomp en andere installaties vanaf de eerste schets meenemen in hun ontwerp. Installateurs en leveranciers van warmtepompen moeten hun producten kunnen specificeren in BENG-termen.

Zij moeten adviseren over welk type en welk vermogen nodig is om aan de eisen te voldoen.

Kennis van SCOP-waarden en deellastgedrag is hierbij onmisbaar. Uiteindelijk raakt het iedereen die betrokken is bij duurzame nieuwbouw. Projectontwikkelaars, bouwbedrijven en toekomstige eigenaren.

Zelfs voor bestaande bouw is het interessant. De BENG-methodiek wordt ook gebruikt voor de nieuwe energielabels. Het begrijpen van de principes helpt je betere keuzes te maken voor isolatie en verwarming.