Warmtepomp in de Zomer: Koelen en Tapwater

Wat is het?

Een warmtepomp is een slim apparaat dat warmte van de ene plek naar de andere verplaatst.

In de winter haalt het warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater om je huis te verwarmen. Maar wist je dat veel warmtepompen in de zomer ook kunnen koelen? Ze draaien dan het proces simpelweg om. Bij koeling trekt de warmtepomp warmte uit je woning en geeft die af aan de buitenlucht of de bodem.

Het systeem kan daarnaast het hele jaar door je tapwater verwarmen. Dit maakt het een alles-in-één oplossing voor verwarming, koeling en warm water.

Er zijn twee hoofdtypen: de lucht-waterwarmtepomp en de bodemwarmtepomp (of water-waterwarmtepomp). Beide kunnen koelen, maar de manier waarop verschilt.

De keuze hangt af van je woning, budget en persoonlijke voorkeur.

Hoe werkt het precies?

Koelen met een lucht-waterwarmtepomp

Bij een lucht-waterwarmtepomp wordt voor koeling vaak de compressor omgedraaid. Het koudemiddel stroomt dan in tegengestelde richting.

De buitenunit wordt warm en geeft warmte af aan de buitenlucht. De binnenunit wordt koud en koelt het water in je vloerverwarming of radiatoren. Je kunt hiermee je woning met enkele graden afkoelen. Het is geen airconditioning die ijskoude lucht blaast.

Het zorgt voor een aangename, gelijkmatige verkoeling via je bestaande verwarmingssysteem. Dit heet passieve koeling of 'freecooling'.

Koelen met een bodemwarmtepomp

Het koelvermogen is beperkter dan bij een echte airco. Op extreem hete dagen kan het tekortschieten.

Voor optimaal comfort combineer je het met goede zonwering en isolatie. Een bodemwarmtepomp gebruikt de constante temperatuur van de bodem (ongeveer 10-12°C). In de winter onttrekt hij warmte aan de bodem.

In de zomer kan hij die warmte teruggeven aan de bodem, waardoor het water in je systeem afkoelt. Dit is zeer efficiënt, want de bodem werkt als een natuurlijke warmtewisselaar.

Tapwaterbereiding in de zomer

Het koelproces kost heel weinig energie. Bovendien herstelt het de warmtebalans in de bodem, wat goed is voor de duurzaamheid van het systeem. Sommige systemen bieden ook actieve koeling.

Dan draait de compressor om het koelproces te versnellen. Dit levert meer koelvermogen op, maar verbruikt ook meer stroom dan passieve koeling.

Ongeacht het type warmtepomp, blijft hij in de zomer verantwoordelijk voor je warme tapwater. Hij verwarmt het water in je boiler tot de gewenste temperatuur, meestal tussen de 50 en 60 graden.

Dit gaat zeer efficiënt. De warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht of bodem, die in de zomer ruim voldoende aanwezig is voor aangename koeling.

Het rendement (COP) kan dan oplopen tot 4 of hoger. Dat betekent: voor elke kWh stroom die hij verbruikt, levert hij 4 kWh warmte. Je kunt de tapwaterfunctie niet uitschakelen. De warmtepomp schakelt automatisch tussen koelen en tapwater verwarmen wanneer dat nodig is. Zo heb je altijd comfort zonder omkijken.

De wetenschap erachter

Een warmtepomp werkt volgens het principe van het koudemiddelcyclus. Dit is een natuurkundig proces gebaseerd op faseovergangen van vloeistof naar gas en terug.

Het koudemiddel in het systeem is de drager van deze warmte. Bij koeling, zoals tijdens de overgang naar koelen, verdampt het koudemiddel in de binnenunit (verdamper) onder lage druk. Voor verdamping is warmte nodig, die het onttrekt aan het water in je verwarmingssysteem.

Het water koelt af. De compressor zuigt het koude gas aan en comprimeert het.

Hierdoor stijgen druk en temperatuur sterk. Het hete gas condenseert vervolgens in de buitenunit (condensor) onder hoge druk en geeft zijn warmte af aan de buitenlucht, zelfs bij hoge buitentemperatuur.

Na condensatie wordt het vloeibare koudemiddel door een expansieventiel geleid. De druk daalt plotseling, waardoor het koudemiddel weer koud wordt en klaar is om opnieuw warmte op te nemen. Deze cyclus herhaalt zich continu. De efficiëntie wordt uitgedrukt in de EER (Energy Efficiency Ratio) voor koelen.

Een EER van 4 betekent dat hij 4 kWh koeling levert per verbruikte kWh stroom. Voor bodemsystemen kan dit oplopen tot 5 of meer.

Voordelen en nadelen

Voordelen

• Jaarrond comfort: Eén systeem voor verwarming, koeling en warm water. Geen aparte airco nodig.
• Energiezuinig koelen: Passieve koeling met een bodemwarmtepomp kost bijna niets. Actieve koeling is ook zuiniger dan een airco.
• Gelijkmatige koeling: Geen tocht of koude luchtblazen. Vloer- of wandkoeling geeft een aangename stralingskoeling.
• Waardevermeerdering: Een modern, duurzaam verwarmingssysteem verhoogt de waarde van je woning.
• Subsidie: Voor de aanschaf van een warmtepomp kun je in Nederland ISDE-subsidie aanvragen.

Nadelen

• Beperkt koelvermogen: Het is geen vervanging voor een krachtige airco in extreem hete en vochtige omstandigheden.
• Investering: De aanschafkosten zijn hoog, ook al verdien je het terug via lagere energiekosten.
• Geluid buitenunit: De buitenunit van een lucht-waterpomp produceert geluid. Plaats deze ver van slaapkamers en buren.
• Aanpassing afgiftesysteem: Voor optimaal koelcomfort zijn lage temperatuur afgiftesystemen zoals vloerverwarming ideaal. Radiatoren zijn minder geschikt.
• Condensvorming: Bij koelen kan condens ontstaan op de koude leidingen. Goede isolatie en ontwatering zijn essentieel.

Voor wie relevant?

Een warmtepomp met koelfunctie is ideaal voor wie duurzaam en comfortabel wil wonen zonder meerdere systemen. Heb je al vloerverwarming?

Dan is de koelfunctie een logische en waardevolle uitbreiding. Woningen met een goed geïsoleerde schil profiteren het meest.

De koeling kan dan de warmtevraag prima bijhouden. In oudere, slecht geïsoleerde huizen is het rendement lager. Overweeg een bodemwarmtepomp als je een grotere tuin hebt voor de bronboring en het budget hoger is.

De koeling is dan het meest efficiënt en stil. Een lucht-waterpomp is een goede optie als je geen ruimte hebt voor een bron.

Twijfel je? Laat een specialist een warmteverliesberekening en koellastberekening uitvoeren. Zo weet je precies wat je nodig hebt en wat je kunt verwachten aan koelcomfort. Het is een investering die je woongenot en de waarde van je huis flink verhoogt.